گروه خبري : اخبار سایت
تاريخ انتشار : 1396/09/19 - 17:06
كد :8

مقایسۀ تحلیلی ترسیم با دست و رایانه در فرآیند طراحی معماری

اهمیت ترسیم با دست در طراحی معماری از یک سو و کاربرد روزافزون نرمافزارهای رایانهای در این حوزه و مقابلۀ این دو، به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است که رویکردی تحلیلی در تطبیق آنها را می ِ طلبد. این مقاله تالش دارد تا با بازنگری چیستی ترسیم با دست و نقش آن در فرآیند طراحی معماری، به مقایسۀ آن با ترسیم با رایانه بپردازد. این مقاله در سه بخش اصلی تدوین شده است. در بخش نخست، چیستی و مراتب ترسیم، انواع ترسیم و کاربرد آنها در مراحل مختلف فرآیند طراحی معماری بررسی میشود.

ترسیم، اهمیت و انواع آن

شــناخت امر ترســیم و جایگاه آن در فرآیند طراحی معماری، نیازمند آشنایی با مفهوم ترسیم به طور کلی و شناخت ویژگیها و اجزای آن اســت. ترســیم چه ناخودگاه و چه هنرمندانه انجام شــود، واجد فرآیندی اســت که مهمتر از نتیجۀ آن اســت. هرگاه ترســیم بــه عملــی آ گاهانه تبدیل شــود، مهارت به عنــوان امری مهم فرآیند آن را تحت تأثیر قرار میدهد. ا گر چه واژه ترســیم به یک عمل یا فعل معین اطالق میشــود، در حقیقت در برگیرندۀ ســه فعل مجزاســت که در رابطهای تنگاتنگ قرار دارند: دیدن، تخیلکــردن و ارائهکــردن. دیدن فرآیندی پویا و خالق اســت. در ِ دیدن، ســه اتفــاق دریافــت، اســتخراج و اســتنتاج ر خ میدهد. بدیــن ترتیــب براســاس آنچه فرد میبینــد، تصویــری در ذهن او شکل میگیرد. اما ذهن چیزی را که میخواهد میبیند، نه آنچه را که چشم میبیند. بنابراین آنچه میبینیم، تصویری است که ذهن میســازد. از ســوی دیگر ذهن بر اســاس تخیل، تصاویری را ایجــاد میکند. بــا توجه به محدودبودن حجــم حافظۀ فعال، ذهــن از حفــظ طوالنی مــدت تصاویر تخیلــی ناتوان اســت و ا گر این تصاویر ذهنی به نوعی ثبت نشــود، ســریع ناپدید میشــود. ابــزار ترســیم کمک میکند تــا تصاویر ذهنی حفظ و ثبت شــود و همچنین امکان به اشــترا ک گذاشــتن تصاویر ذهنی و تخیالت را با دیگران فراهم میکند )10-2, 2010, Juroszek & Ching.) ترسیم به عنوان یک روند تفکر یا فهم، با استفاده از دستی که در حال بیان یک تصویر اســت و چشمیتربیتشــده و ذهنی که در حال ارزیابی و تغییر ترسیم در حین پیشرفت آن است، شروع میشود. ترسیم به این صورت میتواند چرخۀ کاملی میان مغز، دست، تصویر و چشم تصور شود )نمودار ۱ .)در حقیقت، ترسیم میتوانــد ارائه آن چیزی باشــد که فرد میبیند، یا میاندیشــد یا آنچــه کــه میخواهــد ببینــد.

 

انســان بــرای خلق ترســیم آنچــه را که میبینــد، تجرید میکند. بدین صورت، اندیشــهها و افکار مجرد از طریق ترســیم به واقعیت تبدیل میشود )14, 1977, Belliston and Hanks .) بنابرایــن در هــر حــوزهای کــه نیــاز اســت تــا اندیشــهای یــا مســئلهای مــورد مواجهــه قــرار گیــرد، ترســیم بــه مثابــۀ فرآینــد تجسمبخشــی اهمیــت مییابــد.

برایــن اســاس، در طراحــی معمــاری که فرآیند تبدیل اندیشــه به واقعیت اســت، ترســیم با دســت نقش مهم و مؤثری در تحقق اندیشــه و ایدۀ طراح دارد. با توجه به چنین ویژگی ترسیم است که بسیاری از متخصصان رشــتههای گونا گون- مانند معماران، شهرســازان، مهندســان، مخترعــان، ریاضیدانــان، جامعهشناســان و غیــره- میتوانند از طریق ترسیم بسیار مؤثرتر فکر کنند و ارتباط برقرار کنند )Hanks 12, 1977, Belliston and .)اهمیــت ترســیم در حوزههای هنری و فنــی از جملــه معمــاری در حــدی اســت کــه برخــی معمــاران، ترســیم را مهارتی مهم و بنیادین در امر طراحی میشناســند.

در طراحی، گام نخســت طراحی با گذاشــتن قلمیبر روی صفحه و محققکردن اندیشهای که در ذهن طراح شکل گرفته است، آغاز میشــود. بدین ترتیب اندیشــۀ طــراح و تصویر ذهنــی او از طرح آینده با ترســیم جلوۀ بیرونی مییابــد و امکان مواجهه و تکمیل آن اندیشــه فراهم میشــود )میلر، ۱۳۷۹ ،۸۱ .)ترسیم تنها طرح نهایــی را عینیت نمیبخشــد، بلکه در مراحــل مختلف طراحی، طراح را در فرایند اندیشیدن یاری میدهد و ابزار مهمیدر تحقق اندیشهها از ابتدا تا انتهای طراحی محسوب میشود. ترســیم بــه طــور کلی انــواع مختلفــی دارد کــه کاربــرد آن بنا بر موضوع و بســتر، تفــاوت دارد. انواع ترســیمها عبارتند از »ترســیم 2( 31, 1982, Lockard.) هنری«، »ترسیم فنی« و »ترسیم طراحی« از میان این ســه، ترســیم فنی و ترســیم طراحی در حوزۀ معماری بیشترین کاربرد را دارند. »ترســیم فنی«، ترسیمیاست که برای انتقال صحیح و دقیق اطالعــات بــه کار مــیرود. این نوع ترســیم از طریــق تصاویر دقیق ترسیمشــده با ابزار دقیق و عالیم تصویری- نوشــتاری قــراردادی مکمل، در قالب انواع نقشهها با اندیشه طراحی و حاصل آن طرح ً بــرای ثبت دقیق طرح و ارتباط برقرار میکند.

ترســیم فنی عمدتا معرفی و آمادهکردن آن برای ساخت و اجرا به کار میرود. ِ »ترسیم طراحی«، به مجموعه ترسیمهایی گفته میشود که طــراح در فرآینــد طراحی انجــام میدهد و باید پذیــرای تغییرات و در برگیرندۀ زمینه و موضوع باشــد. هدف آن بیرونیسازی و بیان ِ و ارزیابی اندیشــۀ طراح است. ترســیم طراحی باید در عین دقت، ً آزادانه صورت گیرد، در ارتباط تجریدی با فرآیند طراحی باشد کامال ً با واقعیت ارتباط برقرار کند.

اسکیسهای دست آزاد و مستقیما معمــاران برای بیان اندیشــۀ خــود در مراحل مختلــف طراحی، از جملۀ این ترسیم ِ ها هستند. ترسیم طراحی بیش و پیش از همه برای خود طراح و ســپس برای مخاطبان طرح، ارزشــمند اســت. چنین ترســیمیتخیالت ذهنی طراح را که در ذهن شکلمیگیرد ثبــت و هدایــت میکنــد. ا گــر طــراح ترســیم نکنــد، به هیــچ روش دیگــری نمیتواند تصاویر تخیلی ذهن خــود را حفظ و بیان کند.

این ترســیم باید بهمانند عینک شــفافی باشــد که طــراح از درون ً آن، آنچه را که طراحی میکند، ببیند. چنین ترسیمهایی فرآیند طراحی را توسعه و شکل میدهد و کیفیات تجربی طرح را دقیقا ارائه میکند )35, 1982, Lockard .)

 

انواع ترسیم در فرایند طراحی

هر فرآیند طراحیای، بهطور کلی، شامل دو بخش عمده است؛ بخش نخست دربرگیرندۀ دریافتها و برداشتهای طراح از عوامل موجودی اســت که شــناخت آنها برای طراحی الزم و ضرور است.

بخــش دوم فعالیتها بر مبنــای اندیشــهها و ذهنیتهای طراح شــکل میگیــرد و در نهایــت بخشهایی از طراحی شــامل تحلیل دادههــای موجــود، برنامهریــزی و پرورش و ارائۀ اندیشــۀ نهایی را 3 و بخش دوم در بر میگیرد. بخش اول با »ترســیمهای دریافتی« 4 انجــام میشــود )17, 1982, Lockard .) بــا »ترســیمهای ذهنــی« در ترسیم دریافتی، طراح اطالعات و دادههای موجود مورد نیاز خود را از طریق ترسیم ثبت میکند. ثبت ترسیمیاین اطالعات به طراح کمک میکند تا دریافت خود از محیط و دیگر عوامل مؤثر بر طــرح خــود را به زبان تصویر تکمیل کنــد. در حقیقت، طراح طی فرآیند ترسیم، که مهمتر از نتیجه ترسیم است، دادههای دریافتی خــود را بررســی، تحلیــل و ارزیابــی میکنــد. علیرغــم توانمنــدی عکاســی در ثبــت اطالعات تصویری، عکاســی تضمینی بــر ادرا ک اطالعات و مشاهدات توسط طراح و مشاهدهکننده ندارد. در ترســیم ذهنی، آنچه ترسیم میشود، بر مبنای ذهنیت طــراح و آنچیــزی اســت کــه در ذهــن او شــکل گرفتــه اســت و نیازمنــد تحقــق اســت. ترســیم ذهنــی به طــراح کمــک میکند تــا ایدهپــردازی کنــد و آنچــه را کــه به طــور انتزاعــی در ذهن او شــکل میگیرد، پردازش نماید و به صــورت ایدۀ نهایی عینیت ببخشد. بدین ترتیب ترسیم ذهنی کلیۀ ترسیمهای طراح را از آغاز تا ارائۀ طر ح نهایی در بر میگیرد.

 

کاربرد ترسیم در فرآیند خالق طراحی معماری

طراحــی، چــه بهعنــوان اســم و چــه بهعنــوان فعــل، معانی مختلفی در بر دارد. واژۀ طراحی بهعنوان اســم میتواند به معنی نقشــه یــا طرح، قصد یــا هدف، یــا نقش و تزیین باشــد. ایــن واژه همچنین به معنی انتظامبخشی به اجزاء، جزییات، فضا، شکل، رنــگ، بافــت و غیــره در جهــت ایجــاد یک اثــر کامــل و هنرمندانه است. رابطۀ اجزاء با کل با توجه به عملکرد، فعالیتها، ساختار، مصالح، مهندسی، تکنولوژی و غیره، از دیگر معانی این واژه است. فعل طراحی بیشتر به یک فرآیند فیزیکی اشاره دارد. با این حال، طراحــی بیــش از آنکه بیانکننــدۀ فرایند فیزیکی کار طراح باشــد، فرایند ذهنی او را در بر میگیرد و بهمثابۀ فرآیند حل مسئله تلقی میشــود. بدین ترتیب با طی فرآیند حل مســئله، راهحل شکفته میشود و طراحی انجام میشود )14, 1984, Faruque

ثبت: گردآوری اطالعات و عوامل متعدد مؤثر بر مسئلۀ طراحی

فرآینــد طراحی با ثبــت اطالعات مربوط بــه موضوع طراحی آغــاز میشــود. در فراینــد ثبــت، نیازمند مهارتهایــی همچون 5 و برقراری ارتباط اســت )& Crowe مشــاهده، دریافــت، تمییــز 25-19, 1984, Laseau .) مشــاهده: طــراح برای آشــنایی با مســئلۀ طراحــی نیازمند ِ مشــاهده است.

ترســیم آنچه به مسئله طراحی مرتبط است، ماننــد عوامــل محیطــی و انســانی، محدودیتهــا، امکانــات و بســتر طــر ح، به طراح کمــک میکند تا توانایی مشــاهدۀ دقیق ً به جای و آموختــن از محیــط را تقویت نماید. زیرا افراد معموال آنکــه دقیق اطراف خود را مشــاهدهکنند، تنهــا آن چیزهایی را از محیط میبینند که خود میدانند یا میخواهند که ببینند.

ادراک: دقت در مشــاهده از راه ترســیم، راه را به سوی دریافت بهتــر محیــط و هــر نــوع اطالعاتــی کــه از راه دیدن فراهم میشــود مهیــا میســازد. هنــگام ترســیم از آنچــه موجــود اســت، طــراح متوجه نکات بســیاری میشــود که فراتر از دیدههای اوست. این امر کمک زیادی به گســترش ادرا ک او از چیزها و محیط میکند.

تمییز: برای اینکه اطالعات گردآوریشده در فرآیند طراحی و حل مسئله کارآیی پیدا کنند، الزم است تا تفاوتهای میان اطالعــات و دادههــای مختلــف شناســایی شــوند و براســاس اولویــت و ارتباط با مســئله دســته بندی شــوند. بدیــن ترتیب، در فراینــد ثبــت، دادههــا و موضوعــات مرتبط باید شناســایی، دستهبندی و تفکیک شوند.

برقــراری ارتبــاط: در نهایــت، ثبــت ترســیمیاطالعات ایــن قابلیــت را دارد کــه اطالعــات گردآوریشــده را بــه طــور منظم و دستهبندیشــده در معرض ارتباط بــا خود طراح و دیگران قرار دهد و زمینۀ تحلیل و بهرهبرداری از آنها را فراهم سازد.

 

تحلیل: تحلیل اطالعات گردآوریشده برای دستیابی به فهم بهتر مسئلۀ طراحی

تحلیــل اطالعات گردآوریشــده در مرحلۀ ثبت، فعالیت مهم دیگری است که به کمک ترسیم در فرآیند طراحی انجام میشود. بازبینی اطالعات، خود منشــأ پیدایش اندیشــههای نو اســت. در ایــن مرحلــه، مهارتهای بررســی، تجرید و ایجاد ســاختار مجدد میـان اطالعـات بـه امـر ترسـیم در فراینـد طراحی کمـک میکند

بررســی دادهها: زمانی که طراح به منظور گردآوری اطالعات، ً هر آنچه را که در تصویر نهفته است، درنیافته ترسیم کند، لزوما اســت. آزمون ترسیمهای انجامشــده برای گردآوری اطالعات، به طراح کمک میکند تا به بخشهای ناخودآ گاهانه ترسیم، وقوف یابد و بدین ترتیب ترســیمهای انجامشده، هدفمندتر در مسیر تحلیــل قرار میگیرنــد و بهکار میروند. ایــن کار میتواند به کمک ترسیم اسکیسهای جدید یا تصحیح و تفسیر اسکیسهای اولیه انجام شود.

تجرید: تجرید اطالعات کمک میکند تا طراح از طریق ترسیم نمودارها و شــماءهایی انتزاعــی، کلیۀ اطالعات مختلف را به یک زبان واحد منظم، دستهبندی کند و در کنار یکدیگر، به شناخت نسبت میان آنها و قوانین حا کم بر آنها دستیابد.

ایجــاد ســاختار مجــدد: ایجــاد ســاختار مجــدد در دادههــای ترســیمی، اطالعــات را به نوعی ســامان میدهد کــه بتوان نتیجۀ مطلــوب را از تحلیــل اطالعــات بــه دســت آورد و زمینــه را بــرای جستجوی راهحلی بهینه و منطقی آماده نمود.

 

طراحی: ارائۀ راهحلهای ویژه برای مسئلۀ طراحی

ســومین مرحلــۀ فرآینــد خالقانــه بخــش طراحــی اســت کــه برمبنــای اطالعــات گردآوریشــده و تحلیلشــدۀ مربــوط بــه ً راهحلی جستجو میشود. از این مرحله مســئله طراحی، نهایتا به بعد تا انتهای کار، مهارتهایی چون رمزگذاری، انعطاف در تفکر، جستجوی فرصت و معرفی طر ح به همراه مهارت ترسیم به کار میرود )33-30, 1984, Laseau & Crowe.)

رمزگــذاری و تبدیــل به زبان تصویر: گســتردگی اطالعات و عوامل مؤثر بر طراحی ایجاب میکند تا طراح برای اینکه بتواند این عوامل را دســتهبندی کنــد و در طراحی دخالت دهد، آنها را بــه زبان تصویر ترجمه نماید و بدین ترتیب عالئمیمشــخص برای انواع دادهها تعریف کند. همچنین، پاسخهای یافتهشده بــرای مســائل طراحــی، برای آن کــه در طراحی متجلی شــوند، بایــد نخســت به زبــان تصویــر ترجمــه شــوند. آنچه بــه تصویر درآید، امکان تجلی در قالب فرم را به دست میآورد.

انعطاف در تفکر: ترســیم با دســت آزاد و با خطوط آزاد امکان بســیار خوبــی برای تفکر محســوب میشــود. این نوع ترســیم که 6 خوانده میشــود، با سرعتی برابر سرعت فکر نوعی تفکر تصویری میتواند مسیر اندیشۀ طراح را از ایدهای به ایدۀ دیگر دنبال نماید. بدین ترتیب، طراح میتواند جهش فکر و پیشرفت اندیشهاش را تا دستیابی به راهحلی مناسب، بهصورت مصور هدایت کند.

جستجوی فرصت: در فرآیند طراحی، برای یک مسئلۀ طراحی میتوان راهحلهای متعددی پیش ِ بینی و ارائه نمود. ترسیم این راهحلهــا و ایدههــای مختلــف طراحــی، امکان مقایســۀ آنهــا و در نهایت، تصمیمگیری برای انتخاب پاسخ برتر را فراهم میآورد.

 

برای دانلود کامل مقاله کلیک کنید.